فعالیت‌های بورس انرژی ایران را از نزدیک دنبال می‌کنیم

ایگور آرتمیف، مدیرعامل بورس بین‌المللی کالای سن‌پترزبورگ (SPIMEX) در گفت‌وگو با خبرنگار بورس انرژی ایران، ضمن تشریح اهمیت بازارهای متشکل در تأمین مالی پروژه‌های زیرساختی و بهبود الگوهای مصرف انرژی، بر ظرفیت همکاری و تعامل میان دو بورس برای توسعه بازارهای منطقه‌ای، افزایش مشارکت بین‌المللی و تقویت تجارت انرژی تأکید کرد.

1. بازارهای متشکل انرژی چگونه به توسعه اقتصادی و تأمین مالی پروژه‌های زیرساختی کمک می‌کنند؟

بازارهای متشکل انرژی یکی از عوامل مهم محرک رشد اقتصادی هستند. این بازارها محیطی شفاف و رقابتی ایجاد می‌کنند که در آن قیمت‌ها به‌صورت عینی و بر اساس عرضه و تقاضای واقعی شکل می‌گیرند. این امر معیارهای قیمتی روشنی در اختیار فعالان بازار قرار می‌دهد و به آنها امکان می‌دهد هزینه‌ها را با کارایی بیشتری مدیریت کنند و تصمیم‌های اقتصادی سنجیده‌تری بگیرند.

برای صنایع سرمایه‌بر که پروژه‌های بلندمدت زیرساختی و سرمایه‌گذاری را اجرا می‌کنند، چنین شاخص‌هایی اهمیت ویژه‌ای دارند. این شاخص‌ها دقت پیش‌بینی هزینه‌های آتی انرژی را افزایش می‌دهند، کیفیت برنامه‌ریزی مالی را بهبود می‌بخشند و ریسک‌های مرتبط با تصمیم‌های سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهند. علاوه بر این، توسعه بازارهای متشکل شرایط باثباتی برای تعامل میان تولیدکنندگان، مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاران ایجاد می‌کند و در نتیجه جذابیت سرمایه‌گذاری در صنایع را افزایش می‌دهد. این امر نیز به تخصیص کارآمدتر منابع کمک کرده و شرایط مساعدی برای جذب منابع مالی جهت اجرای پروژه‌هایی که برای اقتصاد اهمیت راهبردی دارند، فراهم می‌کند.

2. به نظر شما، کشف قیمت مبتنی بر بازار برای حامل‌های انرژی چه تأثیری بر الگوهای مصرف دارد؟

مفهومی با عنوان «رقابت بین حامل‌های انرژی» (Interfuel Competition) وجود دارد. این مفهوم به شرایطی اشاره دارد که در آن یک مصرف‌کننده یا گروهی از مصرف‌کنندگان به‌طور مستمر ارزیابی می‌کنند که کدام منبع انرژی برای فعالیت‌های آنها از نظر هزینه مقرون‌به‌صرفه‌تر است. برای مثال، در صنعت برق حرارتی، گاز طبیعی و مازوت می‌توانند جایگزین یکدیگر باشند. بنابراین، مصرف‌کننده‌ای که به سازوکارهای مبتنی بر بازار برای تخصیص منابع و همچنین قیمت‌گذاری مبتنی بر بازار دسترسی دارد، می‌تواند قیمت منابع مختلف انرژی را به‌سرعت و به‌طور کارآمد مقایسه کرده و درباره نحوه استفاده از آنها تصمیم‌های آگاهانه بگیرد.

از یک سو، این امر به اتخاذ تصمیم‌های سرمایه‌گذاری کارآمدتر در داخل شرکت‌ها کمک می‌کند؛ برای مثال، تصمیم‌گیری درباره اینکه برای ظرفیت جدید تولید برق از چه نوع سوختی استفاده شود. از سوی دیگر، باعث می‌شود قیمت منابع مختلف انرژی از طریق جابه‌جایی مصرف‌کنندگان از یک بازار به بازار دیگر، در سطحی متوازن نسبت به یکدیگر باقی بماند. در مجموع، این عوامل رقابت‌پذیری تک‌تک فعالان بازار و در نهایت رقابت‌پذیری اقتصاد ملی را افزایش می‌دهند.

3. تا چه اندازه با بورس انرژی ایران آشنایی دارید و جایگاه آن را در تجارت منطقه‌ای انرژی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ما تحولات بازارهای متشکل کالا در کشورهای مختلف، از جمله فعالیت‌های بورس انرژی ایران، را از نزدیک دنبال می‌کنیم. بورس انرژی ایران یک بستر تخصصی معاملاتی است که معاملات بورسی حامل‌های انرژی را تسهیل کرده و به توسعه سازوکارهای معاملاتی مبتنی بر بازار در این بخش کمک می‌کند. بورس انرژی ایران شریک ماست و ما از سطح همکاری حرفه‌ای خود با تیم این بورس بسیار قدردانی می‌کنیم. ما در تعدادی از پروژه‌های مشترک با هدف توسعه بازارهای متشکل کالا و تقویت همکاری‌های بین‌المللی میان بورس‌ها مشارکت داریم. برای مثال، در ماه ژوئیه، بورس انرژی ایران به «انجمن بین‌المللی بورس‌های کالا و معاملات آتی» پیوست. از دیدگاه ما، این امر نشان‌دهنده جایگاه رو به رشد بورس انرژی در جامعه حرفه‌ای بین‌المللی است و فرصت‌های بیشتری برای تبادل دانش و تجربه و اجرای ابتکارات مشترک فراهم می‌کند.

4. گسترش تعاملات بین‌المللی بورس انرژی ایران، همراه با افزایش مشارکت معامله‌گران در بازار صادراتی آن، تا چه اندازه می‌تواند از دیپلماسی انرژی حمایت کند؟

افزایش مشارکت بین‌المللی در معاملات بورسی به توسعه بازارهای متشکل کمک می‌کند. هرچه تعداد و تنوع مشارکت‌کنندگان بیشتر باشد، بازار از نقدشوندگی بالاتری برخوردار خواهد شد، معیارهای قیمتی تصویر دقیق‌تری از شرایط بازار ارائه خواهند داد و سازوکارهای بازار نیز کارآمدتر عمل خواهند کرد.

در مورد بورس انرژی ایران، گسترش مشارکت شرکت‌های خارجی در معاملات و توسعه بیشتر بخش صادرات می‌تواند به تقویت روابط تجاری و اقتصادی بین‌المللی کمک کند. معاملات بورسی در بازار متشکل که بر پایه قواعد مشترک، رویه‌های شفاف و شکل‌گیری قیمت مبتنی بر بازار انجام می‌شوند، شرایط مساعدی برای همکاری متقابلاً سودمند میان فعالان بازار در کشورهای مختلف فراهم می‌کنند. از این منظر، زیرساخت‌های بورسی می‌توانند به‌عنوان ابزاری عملی برای پیشبرد همکاری‌های بین‌المللی در بخش انرژی مورد استفاده قرار گیرند.

5. شاخص‌های منطقه‌ای و ترکیبی قیمت انرژی چه تأثیری بر توسعه و بلوغ بازارهای انرژی دارند؟

شاخص‌های قیمت انرژی نقشی بنیادین در توسعه همه‌جانبه صنعت و اقتصاد به‌طور کلی ایفا می‌کنند. شاخص‌های مربوط به حامل‌های انرژی صرفاً نشان‌دهنده قیمت یک منبع انرژی خاص نیستند؛ بلکه ماهیتاً به‌عنوان دماسنج فعالیت اقتصادی عمل می‌کنند و بر تصمیم‌های سرمایه‌گذاری و تجاری و همچنین کارایی سازوکارهای بازار تأثیر می‌گذارند. اهمیت این شاخص‌ها برای بازارهای انرژی، که به‌طور مستقیم بر تقریباً تمامی بخش‌های دیگر اقتصاد جهانی تأثیر می‌گذارند، انکارناپذیر است.

شکل‌گیری شفاف شاخص‌های قیمت، روش‌شناسی‌های به‌روشنی تعریف‌شده، استفاده از داده‌هایی که به‌طور دقیق شرایط واقعی بازار را منعکس می‌کنند و اعتماد فعالان بازار ـ از جمله تولیدکنندگان، معامله‌گران، کارگزاران و خریداران ـ و همچنین نهادهای دولتی، پایه‌ای مستحکم برای بازتاب دقیق شرایط واقعی بازار در شاخص‌های قیمت فراهم می‌کنند.

در SPIMEX، ما بر این باوریم که شاخص‌هایی که این معیارهای بنیادین را برآورده می‌کنند، همچون آینه‌ای از بازار عمل کرده و روندهای بنیادین و تحولات واقعی بازار را در منطقه مرجع و پیرامون آن منعکس می‌کنند. آنها همچنین ابزار مهمی برای فعالان بازار و نهادهای تنظیم‌گر در کشورهایی هستند که در پی توسعه تجارت منطقه‌ای و همکاری اقتصادی و ترویج سرمایه‌گذاری متقابل‌اند.

در این چارچوب، راه‌اندازی «آژانس ملی قیمت‌گذاری بورسی» توسط SPIMEX گامی مهم در جهت توسعه شاخص‌های قیمت منطقه‌ای به شمار می‌رود؛ از جمله از طریق همکاری فعال میان این آژانس و بورس‌های کشورهای EAEU+ (اتحادیه اقتصادی اوراسیا و کشورهای همکار).

این آژانس بزرگ‌ترین پایگاه داده معاملات واقعی در بازار کالایی روسیه را در اختیار دارد که هم شاخص‌های بازارهای معاملاتی در بورس و خارج از بورس را پوشش می‌دهد. همچنین داده‌های بورس‌های طرف همکاری در کشورهای EAEU+ را در خود جای داده و به‌عنوان منبعی برای تحلیل‌های تخصصی بازارهای کالایی فعالیت می‌کند. در این میان، بویژه شایان ذکر است که گزارش‌های تحلیلی مربوط به بازار فرآورده‌های پالایشی در کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی، امکان مشاهده تصویری جامع از بازارهای منطقه‌ای در سراسر زنجیره تأمین را از عمده‌فروشی تا خرده‌فروشی فراهم می‌کنند.