نظام بانکی باید از تسهیلات‌محوری و وثیقه‌محوری عبور کند

در نگاه مدرن، بانک نباید صرفا یک بنگاه مجزا را تامین مالی کند؛ بلکه کل حلقه زنجیره ارزش شامل تامین‌کننده، تولیدکننده، توزیع‌کننده و مصرف‌کننده نهایی باید به‌صورت یکپارچه دیده شود. در این الگو، گردش مالی، ظرفیت واقعی زنجیره و توان بازپرداخت جمعی آن مبنای عمل قرار می‌گیرد. تکیه محض بر وثایق فیزیکی در نظام تأمین مالی بانک‌محور موجب شده بنگاه‌های دارای طرح‌های موجه اقتصادی اما فاقد وثیقه ملکی کافی به‌ویژه بنگاه‌های کوچک و متوسط از دسترسی به منابع محروم بمانند. راهکار جهانی و کارآمد، حرکت به سمت اعتبارسنجی داده‌محور است؛ جایی که موقعیت پروژه در زنجیره ارزش، جریان گردش مالی، حجم فروش و رفتار مالی واقعی بنگاه ملاک ارزیابی ریسک قرار می‌گیرد.

علاوه بر ریسک‌های سنتی (نقدینگی، بازار و اعتباری)، بانک‌ها امروز با ریسک‌های نوظهوری نظیر ریسک‌های ژئوپلیتیک، نوسانات ارزی، شوک‌های اقلیمی و تهدیدات سایبری مواجه‌اند. عدم شناسایی و مدل‌سازی صحیح این متغیرها موجب سرایت مستقیم بحران‌های بخش واقعی به ترازنامه بانک‌ها می‌شود؛ ازاین‌رو افزایش سرمایه بانک‌ها متناسب با این ریسک‌ها یک ضرورت انکارناپذیر است. نظام تامین مالیِ تاب‌آور باید پنج مؤلفه بنیادین شامل تنوع در ابزاها، تمرکز بر زنجیره تولید، مبتنی بودن بر داده، ریسک‌محوری و اتصال مستقیم به بخش واقعی اقتصاد داشته باشد.