فصل نو کارگزاران؛ نقش هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات در آینده صنعت کارگزاری

به گزارش خبرنگار رصدبورس، همایش «روز کارگزار» با محوریت نقش هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات در توسعه صنعت کارگزاری با شعار «فصل نو کارگزاران» امروز 14 مهرماه در مرکز همایش های ایوان شمس برگزار شد و سخنرانان به بررسی کاربردهای هوش مصنوعی در صنعت کارگزاری و بازار سرمایه، راه‌های ارتقای خدمات مالی و ضرورت ایجاد مزیت رقابتی پرداختند. شناخت نیازهای مشتریان و استفاده هدفمند از فناوری برای توسعه کسب‌وکار، از محورهای مطرح‌شده در این رویداد بود.

دم‌ثنا: تحول کارگزاری‌ها از مزیت متمایز آغاز می‌شود، نه فناوری مُد روز

محمدرضا دم‌ثنا، مشاور بین‌المللی مالی شرکتی، در همایش روز کارگزار گفت: کارگزاری‌های فاقد تمایز، با هزینه‌های عملیاتی بالا و وابستگی به درآمد کارمزد، برای پاسخ‌گویی به ترجیحات مشتریان با محدودیت مواجه‌اند. او تأکید کرد تحول باید از شناسایی و تقویت یک قابلیت متمایز آغاز شود، نه صرفاً به‌کارگیری فناوری‌های مُد روز.

وی با مرور تجربه نهادهای مالی بین‌المللی توضیح داد: شناخت مشتری، شبکه ارتباطی، زیرساخت نرم‌افزاری و تخصص در مدیریت ریسک، هرکدام می‌توانند مبنای یک مدل اقتصادی متفاوت باشند. به گفته دم‌ثنا، برخی مجموعه‌ها با توسعه خدمات مدیریت ثروت، فروش زیرساخت یا ارائه راهکارهای مدیریت ریسک، وابستگی خود به کارمزد معاملات را کاهش داده‌اند؛ هوش مصنوعی نیز می‌تواند در خدمت تقویت توان کارشناسان و خدمات این نهادها قرار گیرد.

دم‌ثنا سه پیشنهاد عملی برای تحول کارگزاری‌ها مطرح کرد: ایجاد بخش متمایز کسب‌وکار، ارزیابی اقتصاد محصول در شرایط رکود پیش از توسعه، و طراحی یک پروژه کسب‌وکاری 90روزه به‌جای فهرستی از پروژه‌های هوش مصنوعی. او افزود: قابلیت اصلی یک مجموعه می‌تواند از گذشته به ارث رسیده باشد، درون سازمان ساخته شود یا از طریق خرید و همکاری تکمیل شود؛ مهم آن است که کارگزار ابتدا نقطه تمایز خود را بشناسد و سپس ابزار مناسب را انتخاب کند.                     

زرکش: هوش مصنوعی باید اعتماد به کارگزاری‌ها را تقویت کند

در ادامه، علی زرکش، مدیرعامل شرکت مدیریت فناوری بورس تهران، در همایش روز کارگزار با اشاره به آغاز فصل تازه ورود هوش مصنوعی به بازار سرمایه گفت: سرعت، ریسک و اعتماد، سه محور اصلی فعالیت کارگزاری‌ها هستند و ابزارهای هوشمند باید متناسب با این اولویت‌ها، به بهبود دقت و سرعت خدمات سرمایه‌گذاران کمک کنند.

وی با تأکید بر نقش داده در توسعه هوش مصنوعی افزود: هر کارگزاری باید ابتدا چالش‌های کسب‌وکار خود را شناسایی و سپس راهکار متناسب با آن را طراحی کند. به گفته زرکش، هدف از ورود این ابزارها، تقویت توان نیروی انسانی است. او همچنین هشدار داد که قطعی جلوه‌دادن خروجی‌های هوش مصنوعی می‌تواند اعتماد سرمایه‌گذاران را آسیب‌پذیر کند.

زرکش تأکید کرد: معیار موفقیت، تعداد و تنوع ابزارهای هوش مصنوعی نیست؛ بلکه نتیجه‌ای است که در کیفیت خدمات، اعتماد مشتریان و تعامل با آنان ایجاد می‌شود. وی آینده را متعلق به کارگزاری‌هایی دانست که بتوانند با استفاده مؤثر از این فناوری، اعتماد سرمایه‌گذاران را جلب و مشتریان بیشتری جذب کنند.

نوری: کارگزاری هوشمند به تنظیم‌گری چابک و نظارت انسانی نیاز دارد

در ادامه مهدی نوری، عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران و عضو کمیته راهبری پژوهش سازمان بورس و اوراق بهادار، در همایش روز کارگزار تأکید کرد: حرکت از کارگزاری دیجیتال به کارگزاری هوشمند باید با تحول در شیوه نظارت و تنظیم‌گری همراه باشد. وی با اشاره به نااطمینانی‌های اقتصادی و سرعت تغییرات فناوری گفت: نهادهای مالی و سیاست‌گذاران برای مواجهه با تحولات آینده، باید از امروز روندها را شناسایی و برای آن‌ها آماده شوند.

نوری افزایش سرعت و کارایی، کاهش هزینه مبادلات و ایجاد مدل‌های درآمدی جدید را از فرصت‌های فناوری‌های نوین دانست و در مقابل، بر ضرورت توجه به ریسک‌های الگوریتمی، امنیت سایبری، حریم خصوصی و حفاظت از داده‌ها تأکید کرد. او افزود: استفاده از هوش مصنوعی در نهادهای مالی باید با تعیین مسئولیت‌ها، ثبت سوابق، قابلیت حسابرسی و حفظ نظارت انسانی همراه باشد؛ واگذاری کامل تصمیم‌ها به این ابزارها می‌تواند مشکلات تازه‌ای ایجاد کند.

وی با پیشنهاد ایجاد «مرکز آینده‌نگری و هوشمندی راهبردی» برای رصد تحولات بازار سرمایه، خواستار تنظیم‌گری منعطف، استفاده نهاد ناظر از فناوری و توسعه محیط‌های آزمون تنظیم‌گری یا «سندباکس» شد. نوری همچنین هماهنگی میان نهادهای تنظیم‌گر و گفت‌وگوی مؤثر با بخش خصوصی را ضروری دانست و تأکید کرد: پذیرش به‌موقع فناوری و تقویت توان نیروی انسانی، برای عقب‌نماندن صنعت کارگزاری از تحولات آینده اهمیت دارد.

رضایی‌پور: زمان بازطراحی کسب‌وکار کارگزاری‌ها رسیده است

در ادامه این مراسم حسن رضایی‌پور، دبیرکل کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار با تأکید بر ضرورت بازنگری در مدل فعالیت این صنعت گفت: کارگزاری‌ها حلقه اتصال بخش‌های مختلف بازار سرمایه هستند، اما ادامه این نقش با روش‌های سنتی پاسخ‌گوی نیازهای امروز نیست. وی ضمن قدردانی از استمرار خدمات کارگزاری‌ها در شرایط بحرانی، همراهی سازمان بورس در ترمیم بخشی از درآمدهای این صنعت را در حفظ پایداری آن مؤثر دانست.

وی  با اشاره به تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران افزود: مشتریان، سرعت و سهولت خدمات کارگزاری را با سایر پلتفرم‌های مالی مقایسه می‌کنند؛ بنابراین بازطراحی فرایندها، سرمایه‌گذاری در فناوری و استفاده هدفمند از هوش مصنوعی ضروری است. رضایی‌پور توسعه خدمات فراتر از اجرای معاملات، از جمله نگهداری دارایی و ارائه پلتفرم‌های زیرساختی و مشاوره‌ای را از ظرفیت‌های تحول دانست و بر لزوم همراهی نهاد ناظر در بازنگری مقررات و فرایندها تأکید کرد.

دبیرکل کانون کارگزاران همچنین با اشاره به انتظارات فناورانه نسل جدید نیروی انسانی و دشواری برخی نهادهای مالی در جذب مدیران گفت: نیروهای حرفه‌ای نسبت به پذیرش مسئولیت در ساختارهای سنتی و پرریسک حساس‌تر شده‌اند؛ موضوعی که می‌تواند نشانه شکل‌گیری خودتنظیمی در صنعت باشد. او تأکید کرد برنامه‌ریزی برای فناوری و هوش مصنوعی باید با نگاه به نیازهای ده سال آینده بازار سرمایه انجام شود.

زاهدی: دستیار تحلیل کدال و شبیه‌ساز تصمیم‌های سیاستی طراحی شود

در ادامه این مراسم ، محمدهادی زاهدی، رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران، تأکید کرد: ارزش هوش مصنوعی در بازار سرمایه باید با نتیجه آن، یعنی تحلیل دقیق‌تر، نظارت مؤثرتر و خدمات شفاف‌تر سنجیده شود. وی پراکندگی داده‌ها و ارتباط‌نداشتن سامانه‌ها را از موانع تصمیم‌گیری دانست و گفت: استفاده مؤثر از این فناوری نیازمند اتصال داده‌ها به صورت‌های مالی، گزارش‌ها و شواهد قابل اتکاست؛ ضمن آنکه مدل‌ها باید ویژگی‌های بازار ایران، از جمله توقف نماد، دامنه نوسان و تفاوت نقدشوندگی را در نظر بگیرند.

وی با پیشنهاد طراحی «دستیار تحلیل کدال» توضیح داد: این ابزار می‌تواند به تشخیص منشأ رشد فروش، تفکیک اثر قیمت و مقدار و مقایسه مستند عملکرد شرکت‌ها کمک کند؛ اما هرجا سند یا داده کافی وجود ندارد، باید این محدودیت را آشکارا اعلام کند. زاهدی همچنین بر استفاده از هوش مصنوعی توضیح‌پذیر تأکید کرد و افزود: پیشنهادها و هشدارهای تولیدشده باید همراه با دلیل و شواهد باشند؛ تعداد بیشتر هشدارها به‌تنهایی معیار موفقیت نظارت نیست.

رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران، طراحی «شبیه‌ساز تصمیم‌های سیاستی» را پیشنهاد دیگر خود عنوان کرد تا آثار تصمیم‌هایی مانند تغییر نرخ خوراک، پیش از اجرا بر شرکت‌ها، صنایع پایین‌دستی، صندوق‌ها و جریان تأمین مالی بررسی شود. وی برای همکاری میان انجمن، دانشگاه‌ها، کانون کارگزاران و شرکت‌های کارگزاری اعلام آمادگی کرد و گفت: هوش مصنوعی نمی‌تواند همه محدودیت‌ها را برطرف کند، اما می‌تواند هزینه آن‌ها را کاهش دهد و کیفیت تصمیم‌گیری را ارتقا بخشد.

صیدی: هوش مصنوعی تحولی در مدیریت و حکمرانی بازار سرمایه است

حجت‌اله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، در همایش روز کارگزار تأکید کرد: هوش مصنوعی در بازار سرمایه فراتر از یک پروژه فناورانه، تحولی در مدیریت و حکمرانی است و بهره‌گیری کامل از ظرفیت آن با افزودن یک ابزار به روش‌های سنتی محقق نمی‌شود. وی با اشاره به نقش کارگزاری‌ها در پیوند بخش واقعی و مالی اقتصاد گفت: بازار سرمایه پس از گسترش هوش مصنوعی باید از نظر کیفیت خدمات، افشا و شفافیت، بازاری متفاوت باشد.

صیدی تشکیل سرمایه، کارایی بازار و حمایت از حقوق سرمایه‌گذار را سه اصل اساسی عنوان کرد و افزود: هوش مصنوعی باید به تقویت هر سه اصل کمک کند؛ به‌گونه‌ای که سرمایه‌گذار، افزایش سرعت و کیفیت خدمات را همراه با مدیریت بهتر ریسک و شفافیت بیشتر تجربه کند. او همچنین تأکید کرد خروجی‌های این فناوری الزاماً درست نیستند و استفاده مؤثر از آن نیازمند شناخت و کنترل ریسک‌هاست؛ در عین حال، کاهش کارهای تکراری می‌تواند فرصت بیشتری برای تحلیل، برنامه‌ریزی و فعالیت‌های ارزشمندتر نیروی انسانی فراهم کند.

رئیس سازمان بورس با تأکید بر مسئولیت نهاد ناظر در تدوین ضوابط پشتیبان این تحول گفت: توسعه هوش مصنوعی باید با همکاری کارگزاری‌ها، شرکت‌های تأمین سرمایه، سبدگردان‌ها، مدیران صندوق‌ها و سایر فعالان بازار دنبال شود. وی خواستار نگاهی فراتر از پروژه‌های منفرد شرکتی شد و افزود: استفاده هماهنگ از این فناوری در تحلیل، نظارت و ارائه خدمات می‌تواند مسیر حرکت به سوی بازاری کاراتر، یکپارچه‌تر و بالنده‌تر را فراهم کند.

امضای تفاهم‌نامه هوش مصنوعی و تقدیر از کارگزاری‌های برتر فناوری و امنیت اطلاعات

در پایان همایش روز کارگزار، تفاهم‌نامه همکاری میان کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار و انجمن ملی هوش مصنوعی ایران با حضور حجت‌اله صیدی، رئیس سازمان بورس، به امضای حسن رضایی‌پور و محمدهادی زاهدی رسید. طراحی و پیاده‌سازی راهکارهای هوشمند در صنعت کارگزاری، توسعه سرمایه انسانی متخصص، مشارکت در پروژه‌های تحول دیجیتال و ارتقای زیرساخت‌های موردنیاز هوش مصنوعی، از محورهای این همکاری اعلام شد.

همچنین در آیین تقدیر از برترین‌های فناوری و امنیت اطلاعات، کارگزاری آگاه رتبه نخست، کارگزاری بانک سامان رتبه دوم و کارگزاری دانایان رتبه سوم را کسب کردند. براساس توضیحات ارائه‌شده در مراسم، این رتبه‌بندی بر مبنای ارزیابی‌های تخصصی سازمان بورس از عملکرد سال 1404 انجام شده و شاخص‌هایی مانند وضعیت سامانه مدیریت سفارش اختصاصی، مجوزهای مرتبط، رعایت الزامات فنی و امنیتی و انطباق با مقررات در آن بررسی شده است.

در بخشی جداگانه نیز از کارگزاری‌هایی که نسبت به سال قبل بیشترین رشد امتیاز را در حوزه فناوری و امنیت اطلاعات داشتند، تقدیر شد. همایش «فصل نو کارگزاران» که چهاردهم مهرماه 1405 به همت کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار در تالار ایوان شمس برگزار شد، با امضای یادبود و ثبت عکس جمعی به پایان رسید.