افکس ۲۰۲۶؛ کلمه‌ای که می‌تواند سرنوشت یک نمایشگاه را عوض کند

الهه سی ستار؛  آخرین‌باری که در سالن‌های نمایشگاه بین‌المللی تهران، میان غرفه‌های افکس قدم می‌زدم، بی‌آنکه بخواهم یک سال از عمرم را در ذهنم مرور کردم. بانک‌ها با غرفه‌های بزرگ و نورپردازی‌شده آنجا بودند، بیمه‌ها با بروشورهای رنگی و کارگزاری‌ها و شرکت‌های تأمین سرمایه هم هرکدام گوشه‌ای از سالن را گرفته بودند و تلاش می‌کردند بخشی از توان خود را نشان دهند.

آدم‌ها از این غرفه به آن غرفه می‌رفتند، کارت‌ویزیت رد و بدل می‌شد، از خدمات و محصولات تازه حرف می‌زدند و دوباره به راه‌شان ادامه می‌دادند. افکس 2025، با همان نام همیشگی‌اش، «بورس، بانک و بیمه»، تصویری بود از سه رکن شناخته‌شده‌ای که سال‌هاست ستون فقرات نظام تأمین مالی کشورند.
حالا نوبت دوره هجدهم رسیده و از همان لحظه‌ای که فراخوان و پوستر نمایشگاه دست به دست شد، یک چیز فوراً توجهم را جلب کرد: اسم نمایشگاه دیگر همان اسم پارسال نیست.
این بار قرار است با «هجدهمین نمایشگاه بین‌المللی نظام مالی، سرمایه‌گذاری و زیرساخت‌های دیجیتال» طرف باشیم؛ رویدادی که از 26 تا 29 آبان‌ماه 1405 در همان محل همیشگی برگزار می‌شود. در نگاه اول شاید فقط چند کلمه به تابلو اضافه شده باشد، اما اگر این تغییر عنوان را جدی بگیریم، ماجرا فراتر از یک تغییر اسم است.
سؤالی که من، به‌عنوان کسی که دوره‌های قبل را از نزدیک دیده، این روزها با خودم دارم این است: قرار است در افکس 2026 واقعاً چیزی عوض شود، یا فقط تابلوی ورودی نمایشگاه عوض شده و پشت آن همان چیدمان همیشگی منتظرمان است؟

چیزی که از افکس 2025 در ذهنم مانده

آنچه بیشتر از هر چیز در دوره قبل به چشمم آمد، گستردگی بازیگران صنعت مالی بود. هر رکن حرفی برای گفتن داشت و هر غرفه سعی می‌کرد ظرفیت و خدماتش را معرفی کند. برای یک نمایشگاه تخصصی این طبیعی است؛ نمایشگاه باید ویترین باشد، جایی برای دیده‌شدن و ارتباط گرفتن.
اما وقتی در راهروها قدم می‌زدم، یک سؤال هم مدام همراهم بود: این همه ظرفیت مالی کنار هم، چقدر واقعاً به مسئله اقتصاد ایران وصل می‌شود؟ چقدر از این معرفی‌ها، بروشورها و گفت‌وگوهای کوتاه پشت میز غرفه‌ها، آخرش به یک قرارداد واقعی می‌رسد؟
چون مسئله اقتصاد ما کمبود نام و عنوان مالی نیست. بنگاه‌ها برای سرمایه در گردش زیر فشارند. صنایع برای توسعه به منابع مالی نیاز دارند. پروژه‌های زیرساختی، به‌خصوص در حوزه انرژی، منتظر سرمایه‌های بزرگ و بلندمدت‌اند و دولت هم دیگر نمی‌تواند مثل گذشته بار اصلی سرمایه‌گذاری را روی دوش خودش بکشد.

از طرف دیگر بانک‌ها با محدودیت منابع و الزامات نظارتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و بازار سرمایه هم با همه ظرفیتش هنوز نتوانسته کل فاصله میان سرمایه‌گذار و پروژه را پر کند.
پس ماجرا فقط این نیست که چه کسی منابع مالی دارد؛ مسئله این است که این منابع چطور باید مسیرشان را پیدا کنند و به پروژه‌ای برسند که واقعاً به آن‌ها نیاز دارد. همین‌جاست که یک نمایشگاه می‌تواند نقشی فراتر از ویترین‌بودن پیدا کند؛ اگر بخواهد.

حالا «سرمایه‌گذاری» وارد عنوان شده

شاید دقیقاً به همین دلیل، اضافه‌شدن واژه «سرمایه‌گذاری» به عنوان نمایشگاه برایم مهم‌تر از چیزی است که در نگاه اول به نظر می‌رسد. سرمایه‌گذاری با معرفی یک محصول مالی فرق دارد. وقتی صحبت از سرمایه‌گذاری می‌شود، پای پروژه، بازده، ریسک، افق زمانی و از همه مهم‌تر، اعتماد به میان می‌آید. یک پروژه صنعتی فقط پول نمی‌خواهد؛ به مدلی نیاز دارد که بتواند سرمایه را جذب کند، ریسکش را مدیریت کند و مسیر بازگشت سرمایه را برای سرمایه‌گذار روشن نگه دارد.
اینجا دیگر بانک، بازار سرمایه، بیمه، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های فناوری نمی‌توانند جدا از هم نقششان را بازی کنند. برای تأمین مالی یک پروژه بزرگ صنعتی، شاید بخشی از منابع از بانک بیاید، بخشی از بازار سرمایه، بخشی از طریق صندوق‌ها جمع شود و بیمه هم ریسک‌های پروژه را پوشش دهد. فناوری نیز می‌تواند اطلاعات را شفاف‌تر کند، اعتبارسنجی را دقیق‌تر کند و نظارت بر جریان منابع را آسان‌تر کند.
آن‌وقت دیگر با چند غرفه کنار هم روبه‌رو نیستیم؛ با یک زنجیره تأمین مالی روبه‌رو هستیم که هر حلقه‌اش به حلقه بعدی وصل است. گمان می‌کنم دقیقاً همین چیزی است که باید امسال، بیشتر از پارسال، در افکس دیده شود؛ نه فقط در قالب یک شعار روی بنر ورودی.

از «غرفه» به «پروژه»

اگر افکس 2025 بیشتر فرصتی برای دیدن بازیگران نظام مالی بود، انتظارم از دوره هجدهم یک قدم جلوتر است: دیدن پروژه‌هایی که همین بازیگران قرار است برایشان راه‌حل مالی پیدا کنند. صنعت برای توسعه ظرفیتش سرمایه می‌خواهد، نیروگاه و زیرساخت انرژی به منابع مالی نیاز دارند، شرکت‌های دانش‌بنیان برای رشد سرمایه لازم دارند و خیلی از بنگاه‌ها زیر فشار سرمایه در گردش، دنبال منابع تازه‌اند.
در چنین شرایطی، ارزش یک نمایشگاه مالی را نباید فقط با تعداد غرفه‌ها یا بازدیدکنندگان سنجید. آن آمار و ارقام چیزی از عمق اتفاقی که افتاده نمی‌گویند. سؤال مهم‌تر این است: چند ارتباط واقعی در این چهار روز شکل می‌گیرد؟ چند صاحب پروژه با سرمایه‌گذار روبه‌رو می‌شود؟ چند مذاکره بعد از نمایشگاه ادامه پیدا می‌کند؟ چند تفاهم‌نامه واقعاً به قرارداد تبدیل می‌شود؟ و از همه مهم‌تر، چه مقدار سرمایه از این سالن‌ها به سمت پروژه‌های واقعی اقتصاد حرکت می‌کند؟
اینها سؤال‌هایی نیستند که بشود همان روز اول نمایشگاه جوابشان را داد. جواب واقعی‌شان را باید چند ماه بعد، در دفتر یک بانک یا در قرارداد یک پروژه صنعتی، جست‌وجو کرد.

انرژی؛ جایی که فاصله حرف و عمل بیشتر دیده می‌شود

برای من، مسئله انرژی یکی از جاهایی است که می‌تواند تفاوت میان یک نمایشگاه معمولی و یک رویداد اثرگذار را نشان بدهد. وقتی یک صنعت با محدودیت انرژی روبه‌رو است، راه‌حل فقط یک بخشنامه یا توصیه به کاهش مصرف نیست. ساخت نیروگاه، توسعه زیرساخت، بهینه‌سازی مصرف و اجرای پروژه‌های تازه، همه به سرمایه‌های سنگین و بلندمدت نیاز دارند؛ سرمایه‌هایی که یک بانک به‌تنهایی هم از پس تأمین‌شان برنمی‌آید.
اما سرمایه‌گذار هم بدون محاسبه ریسک وارد چنین پروژه‌ای نمی‌شود. کسی که قرار است پولش را برای چند سال در یک پروژه زیرساختی قفل کند، باید بداند اگر اتفاقی افتاد، چه پوششی دارد و بازگشت سرمایه‌اش از کجا تضمین می‌شود. اینجاست که تأمین مالی، بیمه، بازار سرمایه و فناوری باید کنار هم بنشینند؛ نه در غرفه‌های جدا از هم، بلکه در یک میز مشترک گفت‌وگو.
اگر نمایشگاه بتواند چنین گفت‌وگویی را میان صاحب پروژه و مجموعه‌های مالی شکل بدهد، اگر واقعاً یک صاحب پروژه انرژی را با یک صندوق سرمایه‌گذاری و یک شرکت بیمه دور یک میز بنشاند، آن‌وقت می‌شود گفت «سرمایه‌گذاری» واقعاً وارد محتوای نمایشگاه شده، نه فقط وارد عنوانش.

و بعد می‌رسیم به «زیرساخت‌های دیجیتال»

تغییر دیگری که در عنوان امسال به چشم می‌آید، اضافه‌شدن «زیرساخت‌های دیجیتال» است. البته در افکس 2025 هم فناوری غریبه نبود؛ شرکت‌های فناور و مجموعه‌های فین‌تک حضور داشتند و خدمات دیجیتال بخش قابل‌توجهی از صنعت مالی را تحت تأثیر گرفته بود.
اما امروز دیگر نمی‌شود فناوری را یک غرفه در کنار غرفه بانک و بیمه دانست. فناوری وارد خود فرآیند مالی شده، از اعتبارسنجی و پرداخت گرفته تا مدیریت دارایی، خدمات بیمه‌ای، تحلیل اطلاعات و شناسایی ریسک. دیگر فناوری فقط یک ابزار جانبی نیست؛ بخشی از تصمیم‌گیری مالی شده است.
پس اگر «زیرساخت‌های دیجیتال» قرار است در افکس 2026 جدی گرفته شود، انتظار این است که فناوری فقط برای نمایش یک اپلیکیشن یا محصول تازه حضور نداشته باشد؛ بلکه بتواند یک مسئله واقعی را حل کند. مثلاً اطلاعات یک پروژه را شفاف‌تر کند، اعتبار یک بنگاه را بهتر بسنجد، ریسک سرمایه‌گذاری را دقیق‌تر ارزیابی کند یا ارتباط میان سرمایه‌گذار و پروژه را کوتاه‌تر و کم‌هزینه‌تر کند. فناوری زمانی در یک نمایشگاه مالی معنا پیدا می‌کند که بعد از پایان نمایشگاه هم جایی در فرآیند واقعی تأمین مالی داشته باشد؛ نه فقط روی صفحه‌نمایش یک غرفه.

نمایشگاه بعد از بسته‌شدن درها شروع می‌شود

شاید عجیب به نظر برسد، اما به گمانم مهم‌ترین بخش افکس زمانی است که درها بسته می‌شود و همه چراغ‌ها خاموش می‌شوند. آن‌جاست که معلوم می‌شود از این چهار روز چه چیزی باقی مانده.
اگر تفاهم‌نامه‌ها فقط روی کاغذ بمانند، اگر گفت‌وگوها به جلسه بعدی نرسند و معرفی ابزارهای تازه در نهایت به تأمین مالی یک پروژه واقعی منجر نشود، نمایشگاه هرقدر هم شلوغ و پرزرق‌وبرق باشد، اثر اقتصادی محدودی خواهد داشت؛ یک خاطره خوب و چند عکس برای گزارش سالانه شرکت‌ها، همین. اما اگر ارتباط‌هایی که در نمایشگاه شکل گرفته، چند ماه بعد به قرارداد و سرمایه‌گذاری و شروع پروژه برسد، آن‌وقت می‌شود گفت افکس فقط یک ویترین نبوده است؛ یک نقطه شروع بوده.

افکس 2026 چه چیزی را باید ثابت کند؟

من افکس 2025 را با تصویری از یک صنعت مالی گسترده ترک کردم؛ صنعتی با بازیگران زیاد، ابزارهای متنوع و ظرفیت‌های قابل‌توجه. حالا در آستانه دوره هجدهم، چیزی که برایم جذاب‌تر است دیدن دوباره همین ظرفیت‌ها نیست؛ می‌خواهم ببینم این بار این قطعات چطور کنار هم می‌نشینند و آیا اصلاً کنار هم می‌نشینند یا نه.
بانک کجای زنجیره می‌ایستد؟ بازار سرمایه چه بخشی از منابع را تأمین می‌کند؟ بیمه چطور ریسک را پوشش می‌دهد؟ صندوق‌ها چطور سرمایه‌های خرد را جمع می‌کنند و به کجا هدایت می‌کنند؟ و فناوری چطور همه این اجزا را به هم وصل می‌کند، بی‌آنکه فقط یک نام تزئینی روی تابلوی ورودی باشد؟
اینها همان پرسش‌هایی است که به گمانم فرق یک نمایشگاه معمولی با یک رویداد اثرگذار را روشن می‌کند. افکس 2026 حالا عنوان گسترده‌تری دارد؛ نظام مالی، سرمایه‌گذاری و زیرساخت‌های دیجیتال. طبیعی است که انتظارها هم از آنچه در دوره قبل دیدیم بیشتر باشد. یک اسم بزرگ‌تر، مسئولیت بزرگ‌تری هم به همراه می‌آورد.
شاید مهم‌ترین اتفاق این دوره این نباشد که چند بانک و بیمه و کارگزاری و شرکت فناوری در نمایشگاه حاضر می‌شوند؛ آن که تقریباً همیشه اتفاق می‌افتد. مهم این است که وقتی چهار روز تمام شد و آخرین غرفه‌ها هم جمع شد، بتوانیم بگوییم بخشی از سرمایه‌ای که در این سالن‌ها درباره‌اش حرف زدیم، واقعاً راهش را به سمت اقتصاد واقعی پیدا کرده است؛ به سمت یک کارخانه، یک نیروگاه، یک زنجیره تولید که منتظرش بوده.
در نمایشگاه معمولی، همه چیز دیده می‌شود؛ در نمایشگاه اثرگذار، چیزی اتفاق می‌افتد. افکس 2026 حالا فرصت دارد نشان دهد این تفاوت را فهمیده است، یا اینکه، مثل خیلی از رویدادهای مشابه، فقط یک عنوان تازه را به همان چیدمان همیشگی اضافه کرده است.